Tare, GVM ni GCM
Tare i ntiko wa movha wu nga layichangi wu ri ni switirhisiwa swa wona swa ntolovelo, swiphemu swo cinca ni switirhisiwa leswi khomaneke na wona hi minkarhi hinkwayo. Buku a yi katsi mafurha ni nhundzu leyi nga riki ya nkarhi hinkwawo, naswona yi katsa tibetiri leti nga xiphemu xa movha lowu tirhisaka gezi. Tare a yi fani ni ntiko wa movha lowu layicheke loko wu ri exikalweni xa timovha.
Gross vehicle mass (GVM) i ntiko lowukulu lowu muendli a wu pfumelelaka eka movha ni nhundzu ya wona; laha muendli a nga wu vekangiki, vulawuri byo tsarisa bya wu veka. Gross combination mass (GCM) i mpimo lowu fanaka wa ntiko lowukulu wa movha lowu kokaka ni swifambo leswi wu swi kokaka, lowu vekiweke hi muendli kumbe, loko a nga wu vekangi, hi vulawuri byo tsarisa. Nawu lowu tirhisaka nhlayelo wa ti-GVM ta swifambo a wu ku kombeli leswaku u siva hi ntiko wa swona wa xiviri loko swi nga layichangi. Kambela vuxokoxoko bya ximfumo bya movha ematshan’weni yo ringanyeta hi vukulu bya wona.
Swifambo swa vakhandziyi ni swa nhundzu
Nhlayo ya vakhandziyi yi katsa muchayeri. Movha wa vanhu wu endleriwe kumbe ku cinciwa leswaku wu rhwala vanhu lava nga hundziki nkaye; minibus wa khume ku fika khume-tsevu; midibus wo hundza khume-tsevu kambe wu nga hundzi makume-nharhu-ntlhanu. Nhlamuselo ya ntolovelo ya bazi yi katsa swifambo leswi endleriweke kumbe ku cinciwa ku rhwala vanhu vo hundza khume-tsevu. Hileswaku midibus yi wela endzeni ka ntlawa lowukulu wa mabazi loko nawu wu tirhisa ntlawa wolowo.
Movha wa nhundzu wu endleriwe kumbe ku cinciwa ku rhwala nhundzu. Muxaka wa le nawini wu katsa swifambo swo koka ni swo pfuna leswi onhakeke leswi boxiweke, naswona a wu endliwi hi ku veka nkwama wa swilo leswi xaviweke emovheni wa vanhu. Nhundzu i rifuwo leri nga susiwaka. Mixaka ya tilayisense ni swipimo swa rivilo swi tirhisa ku avanyisiwa ka movha swin’we ni ntiko wa wona.
Titirheyila, swifambo leswi hlanganisiweke ni matirakita
Tirheyila yi endleriwe ku kokiwa naswona a yi tifambisi; sidecar ya xithuthuthu a hi tirheyila. Nkatsakanyo i swifambo swimbirhi kumbe ku hundza leswi hlanganisiweke. Xifambo lexi hlanganisiweke xa muxaka wa articulated xi ni truck-tractor ni semi-trailer. Semi-trailer a yi na ekseli ya le mahlweni naswona yi hundzisela xiphemu lexikulu xa ntiko wa yona eka movha lowu yi kokaka: nhlamuselo ya buku yi veka kwalomu ka 15% ya tare ya yona.
Truck-tractor yi endleriwe ku koka semi-trailer naswona yi rhwala ntiko lowu hundziseriwaka eka yona ematshan’weni ya nhundzu ya ntolovelo. Tirakita ni haulage tractor i mixaka yo hambana: buku yi ti hambanisa eka GCM ya 24,000 kg. “Drawing” swi vula ntirhiso lowu kunguhatiweke wa movha lowu endleriweke xikongomelo xexo; “towing” swi katsa ku fambisa movha lowu nga endleriwangiki ku kokiwa, ku fana ni movha lowu onhakeke. Kutani milawu yo hambana ya ku koka ya tirha.
Swithuthuthu ni swifambo swin’wana leswitsongo
Xithuthuthu xi ni mavhilwa mambirhi naswona xi nga ha va ni sidecar. Motor tricycle yi ni mavhilwa manharhu ni vulawuri bya muxaka wa xithuthuthu; motor quadrucycle yi ni mavhilwa mune ni vulawuri byo tano. Xiyenge xa layisense lexi katsaka muxaka wa movha a xi endli xifambo xin’wana ni xin’wana xa muxaka wolowo xi pfumeleriwa egondzweni rin’wana ni rin’wana.
Nhlamuselo ya movha yi katsa titirheyila ni swifambo leswi pfuniwaka kumbe ku fambisiwa hi tinjhini kumbe gezi. A yi katsi swifambo swa betiri leswi lawuriwaka hi munhu a famba hi milenge leswi boxiweke, ni swifambo swo pfuna ku famba leswi endleriweke xikongomelo xexo leswi nga tikiki ku hundza 230 kg. U nga tirhisi nawu wa movha wa ntolovelo eka xitirhisiwa xo pfuna ku famba u nga si kambela leswaku xi wela endzeni ka nhlamuselo ya le nawini.
Ku pimiwa yini hi ku kongoma?
Ku leha hinkwako ku suka eka xiphemu xa le mahlweni ngopfu ku ya eka xa le ndzhaku ngopfu; nkatsakanyo wu pimiwa wu ri swifambo leswi hlanganeke. Ku tlakuka hinkwako ku katsa nhundzu. Ku anama hinkwako hi ntolovelo ku pima swiphemu swo anama ngopfu, ku nga katsi ntsena swivoni, swikombiso ni swiphemu swin’wana leswitsongo leswi phumelaka leswi boxiweke. Ku nga katsiwa eka ku anama ka movha a hi mpfumelelo wo rhwala nhundzu leyi phumelaka.
Makumu ya le mahlweni ya semi-trailer ma hlamuseriwa hi ku ya hi kingpin ya yona; makumu ya le ndzhaku i ndhawu ya movha ya le ndzhaku ngopfu. Milawu ya ku phumela ka nhundzu yi nga pima ku suka emakumu ya movha, eka ekseli kumbe eka layini ya wona ya lexikarhini yo leha. Minkarhi hinkwayo tiva ndhawu yo sungula ya ku pima u nga si fananisa mpimo ni ndzingano.
Vanhu, matsalwa ni swiphemu swa vuhlayiseki
N’wini i munhu loyi a nga ni mfanelo ya le nawini yo tirhisa ni ku tiphina hi movha, hi ku landza milawu ya mintwanano ya timali ni ku cinca vun’wini. Muchayeri wa xiphurofexinali hi loyi a faneleke ku va ni mpfumelelo wa ku chayela wa xiphurofexinali (PrDP), ku katsa mulanguteri wa mudyondzi la fanelekaka eka muxaka wolowo. Muleteri u nyika vuleteri bya ku chayela leswaku a hakeriwa. Nkarhi wa ku chayela wu katsa nkarhi lowu boxiweke exitulwini xa muchayeri loko movha wu tirhisiwa kumbe njhini yi ri karhi yi tirha.
Khadi ra layisense yo chayela ri rhekhoda mpfumelelo wa munhu wo chayela; disiki ya layisense ya movha yi fambisana ni movha. DLTC i senthara yo kambela tilayisense to chayela. Movha lowu fanelekaka egondzweni wu landzela swilaveko swa xiyimo xo hlayiseka leswi vekiweke. Bureki ya ntolovelo yi hunguta rivilo ni ku wu yimisa eku chayeleni ka ntolovelo; bureki yo paka yi wu khoma wu yimile; bureki ya xihatla yi nyika ndlela yin’wana ya ku bureka leyi lavekaka. Retro-reflector yi tlherisa ku vonakala loku humaka eka xihlovo xin’wana, kasi mavoni ma humesa ku vonakala. Xikombiso xi tivisa ku famba loku kunguhatiweke naswona rivoni ra ku yima ri lemukisa hi ku bureka. “The Act” swi vula National Road Traffic Act 93 of 1996.
Xiyimo lexi hlamuseriwaka
Movha wa nhundzu wu ni GVM ya 7,500 kg kambe a wu rhwali nhundzu namuntlha. Xipimo xa rivilo xa muxaka wa wona xa ha ya hi GVM leyi pimeriweke wona. Ku susa nhundzu a swi wu hundzuli movha wo vevuka kumbe ku susa xipimo xa 100 km/h xa movha wa nhundzu.
LMV, HMV ni MC ebukwini
LMV swi vula movha wo vevuka kasi HMV swi vula movha wo tika. Ku hambana ka 3,500 kg ku tirhisa ntiko lowu boxiweke eka muxaka: tare eka xiyenge xa movha lexi faneleke, GVM eka timinibus, mabazi ni swifambo swa nhundzu, ni mpimo wa nkatsakanyo lowu boxiweke eka swifambo leswi hlanganeke. MC i xifunengeto xa buku xa motorcycle, tricycle ni quadrucycle.
Buku yi tlhela yi kandziyisa GVM ya tirheyila leyi hundzaka 750 kg loko yi avanyisa minkatsakanyo hi xikongomelo xa tilayisense. U nga ehleketi leswaku movha wo vevuka lowu kokaka wu pfumelela tirheyila yin’wana ni yin’wana hi mpfumelelo wun’we wo chayela. Kambela nkatsakanyo wa swifambo wa xiviri ni khodi leyi nga eka layisense; tinhlamuselo to olova ta tikhodi ta vadyondzi a ti sivi timfanelo hinkwato ta titirheyila ta layisense yo chayela.
Marito man’wana lama tirhisiwaka emilawini
Dokodela i munhu loyi a tsarisiweke ku tirha eka xiyimo xa xiphurofexinali lexi vekiweke; mavonelo ya munghana a ma sivi ku kamberiwa hi dokodela loku lavekaka. Nomboro-pulati i xivumbeko lexi vekiweke xo komba nomboro ya layisense ya movha kumbe nomboro ya mabindzu ya timovha. Xifambo xi katsa switirhisiwa leswi fambaka hi mavhilwa kumbe crawler tracks ni switirhisiwa swo seketela ku susa swifambo leswi hlamuseriweke, kambe a xi katsi xitirhisiwa lexi fambaka ntsena etimporweni. Nhlamuselo ya n’wini yi nga katsa munhu loyi a khomeke movha a nga landzeli ntwanano wo wu tlherisa ni muxavisi la wu khomeke leswaku a wu xavisa, swin’we ni munhu loyi a pfumeleriweke ku wu tirhisa.
Swiphemu leswitsongo leswi nga katsiwiki eku pimeni swi boxiwile
Nhlamuselo ya ku tlakuka hinkwako a yi katsi switirhisiwa leswi boxiweke swo khumba gezi ra le henhla kumbe catwalk eka movha lowu fambisiwaka hi gezi. Ku anama hinkwako a ku katsi swivoni swa le matlhelo ni swikombiso ni mpimo wa 30 mm etlhelo rin’wana ni rin’wana eka air deflectors, reflectors kumbe mabhodo ya nhundzu ya khombo lama boxiweke. Swilo leswi nga katsiwiki leswi vuriweke hi vukheta a swi tirhi eka nhundzu yo anama kumbe switirhisiwa leswi tshunxekeke.