Tare, GVM na GCM
Tare ndi tshileme tsha tshiendedzi tshi songo hwala na zwishumiswa zwatsho zwa nga misi, zwipiḓa zwa u siva na zwishumiswa zwo ṱumetshedzwaho lwa tshoṱhe. Bugu a i kateli zwiḽiwa zwa nzhini na thundu i si ya tshoṱhe, nahone i katela mabatiri a re tshipiḓa tsha tshiendedzi tsha muḓagasi. Tare a i fani na tshileme tsha tshiendedzi tsho hwalaho musi tshi tshi elwa kha tshikalo tsha goloi.
Gross vehicle mass (GVM) ndi tshileme tshihulwane tshine muiti a tshi tendela tsha tshiendedzi na thundu yatsho; hune muiti a si tshi vhe, vhulanguli ha u ṅwalisa vhu a tshi vhea. Gross combination mass (GCM) ndi tshileme tshihulwane tshine tsha elana na itsho tsha tshiendedzi tshi kokodzaho na zwiendedzi zwine tsha kokodza, tshi vhewa nga muiti kana, arali a si tshi vhe, nga vhulanguli ha u ṅwalisa. Mulayo u shumisaho ṱhanganyelo ya dzi-GVM dza zwiendedzi a u humbeli uri ni shumise zwileme zwazwo zwa vhukuma zwi songo hwala. Sedzani zwidodombedzwa zwa tshiofisi zwa tshiendedzi nṱhani ha u anganyela nga vhuhulwane hatsho.
Zwiendedzi zwa vhaṋameli na zwa thundu
Ṱhanganyelo ya vhaṋameli i katela mureili. Goloi ya vhathu yo itelwa kana yo shandukiswa u hwala vhathu vha sa fhiri ṱahe; minibus ya fumi u swika fumi-rathi; midibus ya u fhira fumi-rathi fhedzi i sa fhiri furaru-ṱhanu. Ṱhaluso yo angalalaho ya bisi i katela zwiendedzi zwo itelwaho kana zwo shandukiswaho u hwala vhathu vha fhiraho fumi-rathi. Nga zwenezwo midibus i wela kha tshigwada tshihulwane tsha mabisi musi mulayo u tshi shumisa tshigwada tshenetsho.
Tshiendedzi tsha thundu tsho itelwa kana tsho shandukiswa u hwala thundu. Lushaka lwa mulayo lu katela zwiendedzi zwa u kokodza na zwa u thusa zwo tshinyalaho zwo tiwaho, nahone a lu itwi nga u vhea bege ya zwithu zwo rengwaho goloini ya vhathu. Thundu ndi thundu i tshimbidzeaho. Tshaka dza ḽaisentsi na mikano ya luvhilo zwi shumisa lushaka lwa tshiendedzi na tshileme tshatsho.
Dziṱhireiḽara, zwiendedzi zwo ṱanganiswaho na maṱereṱere
Ṱhireiḽara yo itelwa u kokodzwa nahone a i tshimbili nga yoṱhe; sidecar ya tshithuthuthu a si ṱhireiḽara. Ṱhanganyelo ndi zwiendedzi zwivhili kana u fhira zwo ṱumetshedzwaho. Tshiendedzi tsha articulated tshi na truck-tractor na semi-trailer. Semi-trailer a i na ekisiḽi ya phanḓa nahone i isa tshipiḓa tshihulwane tsha tshileme tshayo kha tshiendedzi tshi i kokodzaho: ṱhaluso ya bugu i vhea u sa vha fhasi ha 15% ya tare yayo.
Truck-tractor yo itelwa u kokodza semi-trailer nahone i hwala tshileme tsho iswaho khayo hu si thundu ya nga misi. Ṱereṱere na haulage tractor ndi tshaka dzo fhambanaho: bugu i dzi khethekanya kha GCM ya 24,000 kg. “Drawing” zwi amba mushumo wo dzudzanywaho wa tshiendedzi tsho itelwaho zwenezwo; “towing” zwi katela u tshimbidza tshiendedzi tshi songo itelwaho u kokodzwa, sa goloi yo tshinyalaho. Hu mbo ḓi shuma thivhelo dzo fhambanaho dza u kokodza.
Zwithuthuthu na zwiṅwe zwiendedzi zwiṱuku
Tshithuthuthu tshi na mavhili mavhili nahone tshi nga vha na sidecar. Motor tricycle i na mavhili mararu na zwilanguli zwa lushaka lwa tshithuthuthu; motor quadrucycle i na mavhili maṋa na zwilanguli zwenezwo. Tshigwada tsha ḽaisentsi tshi katelaho lushaka lwa tshiendedzi a tshi iti uri tshiṅwe na tshiṅwe tsha lushaka lwonolwo tshi tendelelwe kha bada iṅwe na iṅwe nga tshone tshiṋe.
Ṱhaluso ya tshiendedzi tsha nzhini i katela dziṱhireiḽara na zwiendedzi zwi thuswaho kana u tshimbidzwa nga nzhini kana muḓagasi. A i kateli zwiendedzi zwa batiri zwo tiwaho zwi langiwaho nga muthu a tshimbilaho nga milenzhe na zwiendedzi zwo itelwaho u thusa u tshimbila zwi sa lemeli u fhira 230 kg. Ni songo shumisa mulayo wa goloi ya nga misi kha tshishumiswa tsha u thusa u tshimbila ni sa athu u sedza arali tshi tshi wela kha ṱhaluso ya mulayo.
Hu elwa mini nga ho livhaho?
Vhulapfu hoṱhe vhu bva kha tshipiḓa tshi re phanḓa tshoṱhe u ya kha tshi re murahu tshoṱhe; ṱhanganyelo i elwa yo ṱumanywa. Vhuhulu ha u gonya hoṱhe vhu katela thundu. Vhuphara hoṱhe kanzhi vhu ela zwipiḓa zwo ṱanḓavhuwaho tshoṱhe, hu sa katelwi fhedzi zwivhoni, zwisumbedzi na zwiṅwe zwipiḓa zwiṱuku zwi bvelaho nnḓa zwo tiwaho. U sa katelwa kha vhuphara ha tshiendedzi a si thendelo yo angalalaho ya u hwala thundu i bvelaho nnḓa.
Magumo a phanḓa a semi-trailer a ṱaluswa a tshi elana na kingpin yayo; magumo a murahu ndi fhethu ha tshiendedzi ha murahu tshoṱhe. Milayo ya u bvela nnḓa ha thundu i nga ela u bva magumoni a tshiendedzi, kha ekisiḽi kana kha mutalo watsho wa vhukati wo lapfaho. Tshifhinga tshoṱhe ṱalulani fhethu hune muelo wa thoma hone ni sa athu u vhambedza muelo na mukano.
Vhathu, maṅwalo na zwipiḓa zwa tsireledzo
Muṋe ndi muthu a re na pfanelo ya mulayo ya u shumisa na u ḓiphina nga tshiendedzi, hu tshi tevhelwa milayo ya thendelano dza masheleni na u shanduka ha vhuṋe. Mureili wa phurofeshinaḽa ndi ane a tea u vha na phemithe ya u reila ya phurofeshinaḽa (PrDP), hu tshi katelwa mulavhelesi o teaho wa mugudiswa kha lushaka lwonolwo. Mugudisi u ṋea pfunzo ya u reila a tshi lifhelwa. Tshifhinga tsha u reila tshi katela tshifhinga tsho tiwaho tshiduloni tsha mureili musi tshiendedzi tshi tshi khou shumiswa kana nzhini yatsho i tshi shuma.
Khadi ya ḽaisentsi ya u reila i rekhoda thendelo ya muthu ya u reila; disiki ya ḽaisentsi ya tshiendedzi i elana na tshiendedzi. DLTC ndi senthara ya u linga ḽaisentsi dza u reila. Tshiendedzi tsho teaho badani tshi tevhedza ṱhoḓea dza nyimele yo tsireledzeaho dzo vheiwaho. Bureiki ya nga misi i fhungudza luvhilo na u tshi imisa kha u reila ha nga misi; bureiki ya u paka i tshi fara tsho ima; bureiki ya shishi i ṋea muṅwe mushumo wa u imisa une wa ṱoḓea. Retro-reflector i humisela murahu tshedza i bvaho kha tshiṅwe tshisima, ngeno mavhone a tshi bveledza tshedza. Tshisumbedzi tshi ḓivhadza u tshimbila ho dzudzanywaho nahone ḽivhone ḽa u ima ḽi sevha nga u bureika. “The Act” zwi amba National Road Traffic Act 93 of 1996.
Tshileludzi tsha nyimele
Tshiendedzi tsha thundu tshi na GVM ya 7,500 kg fhedzi a tsho ngo hwala thundu ṋamusi. Thivhelo ya luvhilo ya lushaka lwatsho i kha ḓi ya nga GVM yatsho yo pimiwaho. U bvisa thundu a zwi tshi shanduli goloi i leluwaho kana u bvisa mukano wa 100 km/h wa tshiendedzi tsha thundu.
LMV, HMV na MC kha bugu
LMV zwi amba tshiendedzi tsha nzhini tshi leluwaho ngeno HMV zwi tshi amba tshiendedzi tsha nzhini tshi lemelaho. Phambano ya 3,500 kg i shumisa tshileme tsho bulwaho kha lushaka: tare ya tshigwada tsho teaho tsha tshiendedzi, GVM ya minibus, mabisi na zwiendedzi zwa thundu, na muelo wo tiwaho wa ṱhanganyelo kha zwiendedzi zwo ṱanganiswaho. MC ndi pfufhifhadzo ya bugu ya motorcycle, tricycle na quadrucycle.
Bugu i dovha ya ombedzela GVM ya ṱhireiḽara i fhiraho 750 kg musi i tshi khethekanya ṱhanganyelo u itela ḽaisentsi. Ni songo humbula uri tshiendedzi tshi kokodzaho tshi leluwaho tshi tendela ṱhireiḽara iṅwe na iṅwe nga thendelo nthihi ya u reila. Sedzani ṱhanganyelo ya vhukuma ya zwiendedzi na khoudu yo sumbedzwaho kha ḽaisentsi; ṱhaluso dzo leluwaho dza khoudu dza vhagudiswa a dzi sivi pfanelo dzoṱhe dza ṱhireiḽara dza ḽaisentsi ya u reila.
Maṅwe maipfi a shumiswaho kha milayo
Dokotela ndi muthu o ṅwaliswaho u shuma kha vhuimo ha phurofeshinaḽa ho vheiwaho; muhumbulo wa khonani a u sivi u ṱoliwa ha mutakalo hu ṱoḓeaho. Nomboro-phuḽeiti ndi nḓila yo vheiwaho ya u sumbedza nomboro ya ḽaisentsi ya tshiendedzi kana nomboro ya vhubindudzi ha goloi. Tshiendedzi tshi katela zwishumiswa zwi tshimbilaho nga mavhili kana crawler tracks na zwishumiswa zwa u tikedza u thusa zwo tshinyalaho zwo ṱaluswaho, fhedzi hu si tshishumiswa tshi tshimbilaho kha zwiporo fhedzi. Ṱhaluso ya muṋe i nga katela muthu ane a fara tshiendedzi a sa tevhedzi thendelano ya u tshi vhuyisa na murengisi a tshi farelaho u tshi rengisa, na muthu a re na pfanelo ya u tshi shumisa.
Zwipiḓa zwiṱuku zwi sa katelwi kha mielo zwo tiwa
Ṱhaluso ya vhuhulu ha u gonya hoṱhe a i kateli zwishumiswa zwo tiwaho zwa u kwama muḓagasi wa nṱha kana catwalk kha tshiendedzi tsha muḓagasi. Vhuphara hoṱhe a vhu kateli zwivhoni zwa matungo na zwisumbedzi na mpimo wa 30 mm kha tungo ḽiṅwe na ḽiṅwe wa air deflectors, reflectors kana phuḽeiti dza thundu ya khombo dzo tiwaho. Zwenezwi zwipiḓa zwo bulwaho nga vhuronwane zwi sa katelwi a zwi shumi kha thundu yo ṱanḓavhuwaho kana zwishumiswa zwi songo vhofhiwaho.
Zwiko zwa mafhungo
- Department of Transport - SA Learner Driver Manual: Rules of the Road (practicek53.co.za) · 1.01 (body), June 2012 · siaṱari 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14
- Government Gazette 40420 - GN 1408: National Road Traffic Regulations amendment · Department of Transport / Government Gazette · 2016-11-11 · siaṱari 2