Zwiga zwa mulayo zwo oliwaho badani

Mutalo u ni vhudza hune na tea u ita nyito hone

Kha mutalo wa u ima: imani phanḓa ha goloi yaṋu hu murahu hawo musi tshiga kana luvhone lu langaho lu tshi ṱoḓa u ima. Kha mutalo wa u ṋea nḓila: ṋeani nḓila ni sa athu u dzhena fhethu ha u ṱangana, naho hu si na tshiga tsho fhambanaho tsha u ṋea nḓila. Ni songo ima goloi i tshi bvelela kha vha milenzhe kana vhuendi vhu pfukaho.

Miphetheni ya u pfuka yo sumbedzwaho i maka fhethu ha u pfuka ha vha milenzhe. Sendelani nga nḓila ine na kona u ṋea nḓila vha milenzhe vha re na pfanelo ya u pfuka ni vhulunge fhethu ha u pfuka ho vulea. Muduba kha ḽiṅwe sia ndi tshiitisi tsha u lindela ni sa athu u swika fhethu ha u pfuka nṱhani ha u ima nṱha haho.

Mitalo ya zigzag i tsivhudza nga u sendela fhethu ha u pfuka nahone i iledza u ima nga nnḓa ha u ṋea nḓila vha milenzhe kana ngauri vhuendi ha phanḓa ho ima; i dovha ya iledza u ovathikha fhethu ho sumbedzwaho. Goloi yo imaho afho i nga dzumba muthu wa milenzhe ane na sa mu vhone.

Ni songo dzhia mitalo yoṱhe i sa ṱhukhukaniho sa i no tshintshaniwa

Mitalo ya u sa ovathikha i iledza u pfuka u itela u ovathikha. Bugu i tendela u pfuka nga vhulondi u itela u dzhena thwii fhethu kana badani ya lutungo, kana u fhira tshithivheli tsho imaho, fhedzi musi zwo tsireledzea. Mutalo u sa ṱhukhukaniho tsini na wo ṱhukhukanaho u fanela u vhalwa u bva kha sia ḽaṋu; ni songo dzhia thendelo yo ṋewaho vhuendi vhu ḓaho nga ḽiṅwe sia.

Mitalo ya u sa pfuka i na mulayo wo khwaṱhaho vhukuma: ni songo pfuka fhedzi u itela u monela fhethu ha u dzhena. Nyimele yo khetheaho yo bulwaho ya goloi yo imaho kana tshithivheli i ṱoḓa nyito yo tsireledzeaho nahone a i iti uri muduba wo ḓoweleaho u tshimbilaho u vhe tshifhinga tsha u ovathikha.

Mitalo ya u fhambanisa i fhambanisa vhuendi vhu tshimbilaho nga sia ḽithihi hune u shandula laini zwa vha zwi songo tsireledzea. Ni songo i pfuka u itela u swika fhethu ha u bva. Zwiṱangadzime zwo penndiwaho zwi bvisa u reila, u ima na u paka nga nnḓa ha nyimele yo vhewaho ya shishi, ya u iledza u khudana kana ya muphulisa o tendelwaho.

• Ni sa athu u shumisa nyimele iṅwe na iṅwe yo khetheaho ya tshithivheli tsha vhukuma, khwaṱhisedzani uri nḓila yo vulea, ṋeani nḓila vhuendi ho kwameaho ni vhuye ni sa vhei muthu khomboni. Nyimele yo khetheaho a si thendelo ya u kombetshedza dzigoloi dzi ḓaho phanḓa uri dzi bvele lutungo.

Haḓa a si laini yo engedzwaho ya vhuendi

Mutalo wa magumo a kha tsha monde u sumbedza magumo a kha tsha monde; wa kha tsha u ḽa u sumbedza magumo a kha tsha u ḽa, kanzhi kha bada ya sia ḽithihi. Ni songo reila na pfuka mutalo wa magumo a kha tsha u ḽa. Haḓa ḽa kha tsha monde a si laini yo ḓoweleaho ya u fhira kana nḓila ya u ovathikha muduba.

Lurumbu a si iṅwe ḽeini ya zwiendedzi. Bugu i tendela mureili wa tshiendedzi tshi leluwaho u ya kha lurumbu lwa tsha monde uri a tendele tshiṅwe tshiendedzi tshi tshi fhira fhedzi arali nyimele dzoṱhe dzo tiwaho dzo swikelelwa. Thendelo iyi a i tendeli mureili a tevhelaho u fhira kha lurumbu. Zwi tea u vha vhukati ha u ṱavha na u kovhela ha ḓuvha. Bada i tea u vha na ḽeini nthihi ya zwiendedzi kha tungo ḽiṅwe na ḽiṅwe. Iṅwe goloi i tea u vha i tshi khou ni fhira. Ni tea u kona u ita zwenezwo ni sa vhei inwi, zwiṅwe zwithu zwa vhuendi, vhaendangaṋayo kana ndaka khomboni. Ni tea u kona u vhona vhathu na goloi nḓilani zwavhuḓi kha vhukule vhu si fhasi ha 150 m. Sedzani lurumbu lwone luṋe u itela vhaendangaṋayo, vhareili vha baisigira, zwiendedzi zwo imaho, tshika na mukano wo tsaho. Arali iṅwe nyimele i sa swikelelwi, dzulani nḓilani ya goloi ni tendele mureili muṅwe u lindela. Mikhwa yavhuḓi i tea u dzula i ya mulayo na u tsireledzea.

Kha u tshinyalelwa nga goloi kana u ima ha shishi, sudzani kule na vhuendi vhu tshimbilaho nga hune zwa konadzea nga u tsireledzea ni dzhie vhukando ho teaho ha u tsivhudza. U vha hone ha haḓa a hu tendeli u paka ha u ḓimvumvusa kana u tshimbila ho ḓoweleaho khaḽo.

Tshikhala tsho swaiwaho tshi nga vha tsho vhetshelwa kana tsho pimiwa

Pakani ngomu ha fhethu ha u paka, ni sa bvelele nnḓa ha mikano yaho kana nṱha ha nḓila ya milenzhe. Fhethu ha u paka ho sendamelaho, vheani phanḓa ha goloi tsini nga nḓila yo teaho na khebu sa zwine bugu ya bula; ni songo shumisa fhethu hune saizi yaho ya si eḓane goloi nga u tsireledzea.

Maḽeḓere a fhethu ho vhetshelwaho a sumbedza mushumisi kana ndivho yo tendelwaho. Ḽeḓere ndi tshipiḓa tsha u vhetshela, hu si lebulu ya u tou khetha. Mutalo wa muḽaini wa basi u vhetshela muḽaini nga tshifhinga tsho sumbedzwaho; tswayo dzi tshimbidzanaho nawo dzi nga vhea nyimele dza tshifhinga na lushaka lwa goloi. Luswayo ulu lwa ṱaḓa lwo olwaho nḓilani lu thivhela thuthuthu u fhira khalwo. Lu nga shumiswa na luswayo lwa u thivhela thuthuthu kana lu lwoṱhe. A lu swayi nḓila ya baisigira.

Fhambanisani mutalo wa u sa ima na wa u sa paka. Vhalani tshipiḓa tshiṅwe na tshiṅwe tsho ṱhukhukanaho na phuleithi ya tshifhinga khathihi na tshiga. U ima tshifhinganyana u itela u hwala kana u dzhenisa/u bvisa thundu fhasi ha mulayo wa u sa paka zwi kha ḓi fanela u vha zwa mulayo na zwo tsireledzeaho; u sia nzhini i tshi khou shuma a zwi iti u paka ha vha ha mulayo.

• A - ambulentsi; B - basi; L - fhethu ha u hwala; T - thekhisi; F - goloi ya u dzima mulilo; R - rikishaw.
• CD - goloi ya vha diplomati; MB - minibasi; D - mmbi ya tsireledzo; P - Tshumelo ya Mapholisa ya Afrika Tshipembe.
• SOS - nḓila ya u swikelela luṱingo lwa shishi; shumisani tshikhala kha ndivho ya shishi nṱhani ha u paka ho ḓoweleaho.
• Fhethu ha u hwala ndi ha nyito ya u hwala na lushaka lwa goloi zwo tendelwaho, hu si ha u lindela musi muthu a tshi renga.

Khethani laini yo teaho ni sa athu u swika kha ndaela

Misevhe ya sia ya khombekhombe i ṱoḓa u tshimbila ho sumbedzwaho u bva kha laini yeneyo. Khethani laini yaṋu hu tshee na tshifhinga; vhukhakhi ha tshifhinga tsha murahu a si thendelo ya u tshea mutalo u sa ṱhukhukaniho kana u mona nga u hanedzana na musevhe. Misevhe ya tshitendeledzi i vhea u mona tshiṱangadzime, ndaela ya u ṋea nḓila i shumaho i tshi ta uri hu ranga nnyi.

Bogisi ḽo penḓiwaho ḽi maka bogisi ḽa maṱangano. Ni songo dzhena nga nnḓa ha musi nḓila ya u bva ine na i ṱoḓa yo vulea nga hune ha eḓana u bva bogisini. Luvhone ludala a lu bvisi ṱhoḓea iyi. Siani nḓila i pfukaho yo vulea arali vhuendi ha phanḓa ho ima.

Kha tshitendeledzi tsho ḓoweleaho ṋeani nḓila vhuendi vhu bvaho kha tsha u ḽa. Kha tshitendeledzi tshiṱuku ṋeani nḓila goloi ine ya ḓo pfuka mutalo wayo wa u ṋea nḓila ni sa athu u pfuka. Nḓila ya u mona i fanaho a i iti uri milayo mivhili ya u rangisa i fane.