Hune milayo ya bada ya shuma hone
Bada ya nnyi na nnyi ndi bada, tshiṱaraṱa, nḓila ya u fhira kana iṅwe fhethu hune nnyi na nnyi, kana tshigwada tsha vhathu, vha vha na pfanelo ya u swika hone. Mukano wayo wa mulayo wo ṱanḓavhuwa u fhira tshipiḓa tshi shumiswaho nga goloi. U katela matungo, maburoho, zwikepe zwa u pfuka na mishumo yo ṱumanaho nayo. Nga zwenezwo bada i nga vha fhasi ha milayo ya zwiendedzi naho mavu e a muthu o ḓiimisaho.
Bugu i shumisa “mureili” u katela muthu a re kha baisigira kana ane a khou tshimbidza zwifuwo. “U shumisa” ndi zwihulwane u fhira u reila nga iwe muṋe: zwi katela u shumisa tshiendedzi, u tendela tshi tshi shumiswa, kana u tshi vha hone badani ya nnyi na nnyi. Muṋe a nga si shavhe vhuḓifhinduleli ha tshiendedzi nga u ṋea muṅwe khiyi fhedzi.
Nḓila ya goloi, lurumbu, tsini na bada na nḓila ya vhaendangaṋayo
Elekanyani bada yo vha zwipiḓa zwo lapfaho. Nḓila ya goloi ndi tshipiḓa tsho khwiniswaho kana tsho fhaṱiwaho u itela zwiendedzi, vhukati ha mikano yatsho. Lurumbu lu nnḓa ha mukano wa nḓila ya goloi, lu tshi ya tsini na kerb. Tungo ḽa bada ndi tshipiḓa tsha bada ya nnyi na nnyi tshi re nnḓa ha nḓila ya goloi na lurumbu; nḓila ya vhaendangaṋayo ndi tshipiḓa tshaḽo tsha vhathu vha tshimbilaho nga milenzhe. Ḽeini ya zwiendedzi ndi tshipiḓa tsho lapfaho tshi re na vhuphara ho eḓanaho mutevhe muthihi wa zwiendedzi.
Mukano ndi magumo a fhethu ho khwiniswaho ha zwiendedzi. Kerb ndi mukano wo fhaṱiwaho, kanzhi vhukati ha lurumbu kana nḓila ya goloi na tungo. A si fhethu ha u ela hune ha nga tshintshaniwa: mulayo wa u paka mahayani une wa elwa u bva mukano wa nḓila ya goloi a si mulayo une wa elwa u bva kha kerb.
U ṱangana ha bada, u ṱangana ha nḓila dza goloi na fhethu ha u pfuka ha vhaendangaṋayo
U ṱangana ha bada hu katela vhuphara hoṱhe ha bada dzi pfukanaho kana dzi ṱanganaho, hu tshi katelwa matungo adzo. Junction ndi u ṱangana ha nḓila dza goloi; mitalo ya u ima na ya u ṋea nḓila i thusa u ṱalusa mukano wayo. Ni songo humbula uri junction i thoma fhedzi vhukati ha fhethu ha u pfuka ho pentiwaho.
Fhethu ha u pfuka ha vhaendangaṋayo hu nga vha ho makiwa, kana hu nga vha fhethu ha u pfuka kha maṱanganelano a bada ho itwaho nga u ṱanḓavhudzwa ha mikano ya nḓila dza vhaendangaṋayo. Tshiṱangadzime tsha zwiendedzi tshi khethekanya kana u livhisa zwiendedzi nahone a si fhethu ha u paka. U pfuka bada ya nnyi na nnyi ndi u tshimbila ni tshi pfuka mutevhe wa zwiendedzi, hu si u bvela phanḓa nawo.



Ḓorobo, freeway na ḽeini yo vhetshelwaho
Fhethu ha ḓoroboni ndi fhethu ho fhaṱiwaho ho ṱaluswaho nga mulayo hu elanaho na zwiṱentsi zwo khethekanyiwaho, hu si huṅwe na huṅwe hu re na nnḓu dzi si gathi. Freeway i vhewa nga zwiga zwo teaho; bada yo ṱanḓavhuwaho i re na nḓila mbili dza goloi a i shanduki freeway nga yoṱhe. Bada ya nnyi na nnyi yo khethekanyiwaho i na nḓila dza goloi dzo fhambanaho, kanzhi dzi tshi khethekanywa nga tshivhumbeo tsho imaho.
Ḽeini yo vhetshelwaho i vhetshelwa lushaka lwo tiwaho lwa zwiendedzi kana mushumo, nga zwiṅwe zwifhinga fhedzi nga zwifhinga zwo sumbedzwaho. Vhalani tshiga tshoṱhe na phuḽeiti ya tshifhinga ni sa athu u dzhia tsheo ya uri ḽeini i a tendelwa kha inwi. Mavhone a u langa zwiendedzi ndi zwishumiswa zwa u langa; zwiga zwa bada zwi katela zwinzhi u fhira mabhodo o imiswaho nahone zwi tea u vhalwa na mimako na ndaela dza vhalanguli.
U ima a zwi fani na u paka
U ima ndi u ita uri tshiendedzi tshi ime tshi sa tshimbili. U paka ndi u tshi ita uri tshi dzule tsho ima tshifhinga tshilapfu u fhira tshine tsha ṱoḓea nga nḓila yo teaho u hwesa kana u tsitsa vhathu kana thundu, nga nnḓa ha musi no imiswa nga tshiitisi tshine tsha vha nnḓa ha ndango yaṋu. U dzula tshiduloni tsha mureili kana u litsha nzhini i tshi shuma a zwi iti uri tshiendedzi tsho pakiwaho tshi tendelelwe nga mulayo nga zwone zwiṋe.
Sa izwi u paka hu u ima tshifhinga tshilapfu, thivhelo iṅwe na iṅwe ya u ima i dovha ya thivhela u paka. Thivhelo ya u paka i nga kha ḓi tendela u ima tshifhinga tshiṱuku u hwesa kana u tsitsa arali zwi tshi tendelwa nga miṅwe milayo; a i fhelisi mulayo wa u sa ima tsini na fhethu ha u pfuka, buroho kana huṅwe fhethu.


Tshileludzi tsha nyimele
Mureili u paka badani ya mahayani mavhili a tsha monde o bva zwiṱuku kha thara, fhedzi goloi i kha ḓi bvelela nḓilani ya goloi. U vha ha mavhili mavhili lurumbuni a zwi iti uri vhuimo vhu vhe ha mulayo. Ḓivhani mukano wa nḓila ya goloi, ni kone u sedza thivhelo ya u paka mahayani na arali tshiendedzi tshoṱhe tsho bva nga mpimo wo eḓanaho.
Zwifhaṱo zwiṱuku na mikano i songo makiwaho zwi kha ḓi vhalwa
Buroho ḽi katela thanele ya u fhirisa maḓi kana nḓila ya u pfuka maḓi, ngauralo thivhelo yaḽo ya u ima a i fheli kha tshifhaṱo tshihulwane tsho takulwaho. Hune tshiga tsha mukano wa bada tsha ṱalusa mukano wa nḓila ya goloi, tshi shumiseni. Arali tshi siho, magumo a thara kana khonkireithi ndi mukano wa nḓila ya goloi; kha iṅwe bada, shumisani mukano wa tshipiḓa tsho khwiniswaho tsho itelwaho zwiendedzi. Mutalo wa kerb ndi mukano wa lurumbu/tungo, kana nḓila ya goloi/tungo hune ha si vhe na lurumbu.