Shumisani tungo ḽa tsha monde na nḓila yaḽo
Mulayo wo angalalaho ndi u dzula tsha monde na u fhira nga tsha u ḽa nga nḓila yo ḓoweleaho. Ngudo i tevhelaho, “U fhira na u fhirwa”, i ṱalutshedza zwiimo zwine zwa tea u tevhedzwa na zwiimo zwa khetheaho zwo tendelwaho.
Reilani kha tungo ḽa tsha monde ḽa bada ya matungo mavhili ni sa thivheli kana u vhea khomboni zwiendedzi zwi ḓaho. Kha bada ya nnyi na nnyi yo khethekanyiwaho, shumisani nḓila ya goloi ya tsha monde nga nnḓa ha musi tshiga kana muofisiri wa zwa badani a tshi livhisa kana u tendela iṅwe nḓila. Nḓila ya goloi i si na zwiendedzi kha ḽiṅwe tungo ḽa tshikhethekanyi a si ḽeini ya u fhira ya tungo ḽaṋu.
Arali tshithivheli tshi tshi ṱoḓa uri ni tshimbile ni ye tsini kana u pfuka vhukati, thomani ni khwaṱhisedze uri hu na bada yo vuleaho yo eḓanaho na uri zwiendedzi zwi ḓaho a zwi nga vhewi khomboni kana u thivhelwa. Tshikhala tshi kombetshedzaho mureili a ḓaho uri a bureike a tsho ngo tsireledzea. Tevhedzani mimako ya thivhelo ni songo shumisa mulayo wo angalalaho wa “dzulani tsha monde” u sa thetshelesa ndaela yo tendelwaho.


Siginali ndi khumbelo, a si pfanelo ya u thoma
Ni sa athu u shandula ḽeini, sedzani zwiendedzi zwi re phanḓa, thungo na murahu. Shumisani zwivhoni na u sedza ho teaho fhethu hune ha si vhonale kha tshiendedzi, sumbedzani nga tshifhinga, ni kone u tshimbila fhedzi musi ḽeini yo vulea nahone u tshimbila hu sa thivheli kana u vhea muṅwe mushumisi wa bada khomboni. Bvelani phanḓa ni tshi sedza musi ni tshi shandula vhuimo; tshiṅwe tshiendedzi tshi nga dzhena kha tshikhala tshenetsho.
Ni songo pfuka mutalo wa ḽeini nga u pambuwa fhedzi ngauri nḓila yaṋu i tsini na u khuba. Arali tshifhinga tsho tsireledzeaho tsho fhira, bvelani phanḓa kha iṅwe nḓila ya mulayo. Tshiendedzi tshihulwane tshi ṱoḓa tshikhala tshihulwane nahone tshi nga dzumba tshithuthuthu thungo hatsho; humbulani tshiendedzi tshoṱhe na thundu, hu si khebe fhedzi.
Thendelo ya lurumbu ya masiari yo pimiwaho
Lurumbu a si iṅwe ḽeini ya zwiendedzi. Bugu i tendela mureili wa tshiendedzi tshi leluwaho u ya kha lurumbu lwa tsha monde uri a tendele tshiṅwe tshiendedzi tshi tshi fhira fhedzi arali nyimele dzoṱhe dzo tiwaho dzo swikelelwa. Thendelo iyi a i tendeli mureili a tevhelaho u fhira kha lurumbu.
Sedzani lurumbu lwone luṋe u itela vhaendangaṋayo, vhareili vha baisigira, zwiendedzi zwo imaho, tshika na mukano wo tsaho. Arali iṅwe nyimele i sa swikelelwi, dzulani nḓilani ya goloi ni tendele mureili muṅwe u lindela. Mikhwa yavhuḓi i tea u dzula i ya mulayo na u tsireledzea.
Kha tshifanyiso, 1 ndi tshiendedzi tshi leluwaho tshi yaho kha lurumbu lwa tsha monde u tendela tshiendedzi tsha 2 u fhira. Hu na ḽeini nthihi kha tungo ḽiṅwe na ḽiṅwe nahone ndi masiari. Ni tea u kona u vhona vhathu na goloi nḓilani zwavhuḓi kha vhukule vhu si fhasi ha 150 m. Dziṅwe nyimele dzoṱhe dza tsireledzo na dzone dzi tea u swikelelwa; tshifanyiso tshi tshoṱhe a tshi tendeli u shumisa lurumbu. A tshi tevheli muelo wa vhukuma.
- Zwi tea u vha vhukati ha u ṱavha na u kovhela ha ḓuvha.
- Bada i tea u vha na ḽeini nthihi ya zwiendedzi kha tungo ḽiṅwe na ḽiṅwe.
- Iṅwe goloi i tea u vha i tshi khou ni fhira.
- Ni tea u kona u ita zwenezwo ni sa vhei inwi, zwiṅwe zwithu zwa vhuendi, vhaendangaṋayo kana ndaka khomboni.
- Ni tea u kona u vhona vhathu na goloi nḓilani zwavhuḓi kha vhukule vhu si fhasi ha 150 m.

Leludzani u fhira ho tendelwaho
Musi ni tshi fhirwa, dzulani tsha monde u swika hune ha tsireledzea ni songo engedza luvhilo. A ni kombetshedzei u dzhena lurumbuni lu songo tsireledzeaho. Tsini na bisi ḽo imaho, lavhelelani vhaendangaṋayo u bva hune vha sa kone u vhona zwiendedzi zwi ḓaho; fhungudzani khombo ni sa athu u swika phanḓa kana murahu haḽo ho dzumbamaho.
Tshileludzi tsha nyimele
Ndi nga madekwana musi ho no thoma u swifhala badani i re na ḽeini nthihi kha tungo ḽiṅwe na ḽiṅwe. Lori ḽi tevhela tsini nahone ḽi penya mavhone aḽo a phanḓa. Thendelo ya lurumbu ya tshiendedzi tshi leluwaho i ṱoḓa masiari na dziṅwe nyimele dzoṱhe, ngauralo u kombetshedzwa nga murahu a zwi iti u reila lurumbuni zwa mulayo. Hlayisani vhuimo na luvhilo zwo tsireledzeaho, ni kone u shumisa fhethu ha u ima ha mulayo arali ni tshi ṱoḓa u tendela zwiendedzi u fhira.
Mutevhe wa u sedza vhuimo
Nangani tungo ḽa mulayo, sedzani u tshimbila hoṱhe, sumbedzani ni sa athu u shandula vhuimo ni hlayise tshikhala tsho tsireledzeaho. Shumisani lurumbu fhedzi nga fhasi ha thendelo yalwo yo tiwaho; ni songo vhuya na lu dzhia sa ḽeini ya nga misi ya u fhira.
Zwiko zwa mafhungo
- Department of Transport - SA Learner Driver Manual: Rules of the Road (practicek53.co.za) · 1.01 (body), June 2012 · siaṱari 31, 32, 33
- Department of Transport - SA Learner Driver Manual: Road Traffic Signs (practicek53.co.za) · 1.00, June 2012 · siaṱari 7, 49