Kha ngudo iyi
Ndi nnyi ane a tea u vhofha bande ḽa tsireledzo?
Shumisani bande ḽa tsireledzo ḽo dzheniswaho musi ni tshi tshimbila phanḓa. Hezwi zwi katela vhaṋameli vha murahu, hu si mureili na muṋameli wa phanḓa fhedzi. Mureili u tea u khwaṱhisedza uri vhaṋameli vha a tevhedza. Muthu muhulwane u tea u shumisa tshidulo tshi re hone tshi re na bande kha mutevhe wonoyo a sa athu u dzula tshiduloni tshi si na bande.
Vhofhani tshivhofhi ni sa athu u tshimbila ni tshi shumise nga nḓila tsho itelwaho yone. U vha tsini na hayani, u tshimbila nga zwiṱuku kana u fara ṅwana a zwi sivi tshivhofhi tshi ṱoḓeaho. U dzudza ṅwana kha milenzhe ya muthu a zwi sivi tshidulo tsha ṅwana.
Zwigwada zwa ṅwana na muthu muhulwane kha bugu
Kha milayo iyi, bugu i ṱalusa ṅwana sa muthu wa miṅwaha miraru u swika fumi-iṋa, nga nnḓa ha uri muthu o lapfaho u fhira 1.5 m u dzhiiwa sa muhulwane. Muthu wa miṅwaha i fhiraho fumi-iṋa na ene ndi muhulwane kha mulayo. Tshigwada tsha vhutshetshe tsha fhasi ha miṅwaha miraru tshi ṱaluswa nga tshoṱhe kha tshanduko ya murahu.
Kha tshigwada tsha ṅwana muhulwane, shumisani tshivhofhi tsha ṅwana tsho teaho hune tsha vha hone; arali tshi siho, shumisani bande ḽa tsireledzo ḽi re hone. Arali hu si na tshidulo tshi re na bande nahone tshiendedzi tshi na tshidulo tsha murahu, ṅwana u tea u dzula murahu. Nḓila iyi ya u fhedzisela a i bvisi ṱhoḓea yo tiwaho ya tshivhofhi tsho teaho tsha vhana vhaṱuku.
Ṅwana wa fhasi ha miṅwaha miraru u ṱoḓa tshivhofhi tshifhio?
Mulayo wa murahu wa vhana vhaṱuku u ṱoḓa uri mureili a khwaṱhisedze uri ṅwana wa fhasi ha miṅwaha miraru u tshimbila kha tshivhofhi tsha ṅwana tsho teaho. Vhulivhisi ha tshiofisi ha vundu vhu rekhoda u thoma u kombetshedzwa hawo u bva nga 1 May 2015.
Mulayo u bula thendelo yo khetheaho ya minibus, midibus kana bisi zwi shumaho hu tshi badelwa. Thendelo i ṱumanywa na lushaka lwa tshiendedzi na mushumo zwivhili: goloi ya muthu kana lwendo lwa muṱa lwa nga misi a zwi dzheni khayo nga u vhidza muṋameli murengi.
U vhuyelela murahu na u paka
Mulayo wo ṱoliwaho u vhofholola vhuḓifhinduleli ha muthu muhulwane ha u ambara bande musi a tshi vhuyelela murahu kana u dzhena kana u bva fhethu ha u paka. Ndi thendelo ṱhukhu ya u tshimbidza, hu si thendelo ya u reila badani ni songo vhofha musi no bva tshikhalani. A i tei u shumiswa sa thendelo yo angalalaho ya u sa tevhedza vhuḓifhinduleli ho fhambanaho ha zwivhofhi zwa vhana kana vhana vhaṱuku.
Thendelo ya zwa mutakalo ya u sa vhofha i tea u ṋewa lwa tshiofisi nga MEC nahone i shumiswe fhedzi fhasi ha nyimele dzayo. Thendelo yo ṋewaho kha shango ḽo tiwaho i ṱanganedzwa fhedzi kha tshifhinga tsha u shuma hayo. U sa ḓipfa zwavhuḓi kana u ḓibulela vhuimo ha mutakalo a si thendelo. Elelwani vhuḓifhinduleli ho fhambanaho ha u tsireledza vhana vhaṱuku.
Tshileludzi tsha nyimele
Ṅwana wa miṅwaha mivhili u tshimbila goloini ya muṱa kha lwendo lwa zwiṱaraṱa zwi si gathi fhedzi. Muthu muhulwane u ṋekedza u fara ṅwana murahu. Ṅwana muṱuku u kha ḓi ṱoḓa tshivhofhi tsha ṅwana tsho teaho: a si tshikhala tshipfufhi kana zwanḓa zwa muhulwane zwine zwa swikelela mulayo.